******
I. SÀI GÒN ƠI, SAO EM CÒN MÃI TRONG TIM TÔI
Ngô Thụy Miên sinh ra tại Bắc Phần, nhưng như ông tâm sự, quãng thời gian đẹp nhứt của cuộc đời ông lại là ở Sài Gòn. Đây là một thời tuổi trẻ của ông với rất nhiều khát khao, ước mong, mộng mơ, hy vọng, lãng mạn.
Thời đẹp nhứt, nên Sài Gòn cũng là nơi mà Ngô Thụy Miên yêu nhứt. Yêu Sài Gòn, nên ông yêu cả tánh cách bình dị, mộc mạc của người miền Nam.
Ngô Thụy Miên là tác giả của những tình khúc nổi tiếng, cả trước và sau 1975, được nhiều người yêu thích, như: Chiều Nay Không Có Em, Áo Lụa Hà Đông, Tuổi Mười Ba, Bản Tình Cuối, Niệm Khúc Cuối, Dốc Mơ, Mắt Biếc, Từ Giọng Hát Em, Trong Nỗi Nhớ Muộn Màng, Riêng Một Góc Trời, Mưa Trên Cuộc Tình Tôi, Nỗi Đau Muộn Màng… .
Đặc biệt, Ngô Thụy Miên có rất nhiều ca khúc viết riêng cho Sài Gòn, như: Em Còn Nhớ Mùa Xuân, Hát Cho Người Ra Đi, Nắng Paris Nắng Sài Gòn, Sài Gòn Còn Đó Nỗi Buồn, Thu Sài Gòn, Biết Bao Giờ Trở Lại.
Không chỉ được học âm nhạc bài bản về nhạc lý, nhạc sử, hòa âm, vĩ cầm, với giáo sư Đỗ Thế Phiệt và nhạc sĩ Hùng Lân, Ngô Thụy Miên còn có một thời gian chơi đàn trong ban nhạc Văn Phụng, nên việc sáng tác của ông, vì thế, cũng dễ dàng hơn.
Nhạc của Ngô Thụy Miên trước 1975, nhẹ nhàng, dịu dàng, trong sáng và đầy chất thơ. Nhạc của ông sau này, ngoài những yếu tố vừa kể, còn xuất hiện thêm nỗi cô đơn, muộn phiền, nhớ thương và trông ngóng.
******
II. CA KHÚC BIẾT BAO GIỜ TRỞ LẠI
Với tâm trạng của kẻ tha hương, cùng nỗi nhớ thương tận cùng của mình về nơi quê cũ, Ngô Thụy Miên đã viết ca khúc Biết Bao Giờ Trở Lại.
Trong video ca nhạc Biết Bao Giờ Trở Lại do ca sĩ Nguyên Khang trình bày, Ngô Thụy Miên đã đặt bút:
“Dù có biền biệt viễn xứ, có đi xa bao lâu, thì Sài Gòn vẫn ở trong lòng người đi. Tôi vẫn mơ về đường phố cũ, tin rằng, chắc chắn sẽ có ngày trở lại quê hương dưới trời tự do dân chủ, để nhìn lại đất nước được tái sinh.
Cho tiếng hát buồn ngày nào nhịp vang phố vui, nụ cười về tươi nét môi, hạnh phúc tôi, một góc trời.”
Ngô Thụy Miên nhấn mạnh: “Biết Bao Giờ Trở Lại chính là ca khúc, xác nhận sự gắn bó của tôi với Sài Gòn là mãi mãi.”
BIẾT BAO GIỜ TRỞ LẠI
Tôi đã đi, tôi vẫn đi mãi, biết bao giờ trở lại
Sài Gòn ơi, sao em còn mãi trong tim tôi
Ôi những con đường, ngày nào còn nghe lá rơi
Nụ cười còn tươi nét môi, hay áo màu phai úa rồi
Tôi đã đi, tôi vẫn đi mãi, biết bao giờ trở lại
Hỏi lòng nhau, cơn mưa nào xóa đi thương đau
Bao tháng năm dài, miệt mài đời như khói sương
Nghìn trùng dòng sông vấn vương, để nhớ thương mắt lệ buồn
Tôi vẫn mơ, thành phố cũ lối xưa đi về
Dù hồn nghe tái tê, tìm đâu thấy những cơn mộng mê
Một ngày nào đó như cánh chim bạt gió
Có nghe mùa thu qua, xót xa, tình phôi pha
Tôi vẫn tin, tôi vẫn tin mãi sẽ có ngày trở lại
Để cùng em, rong chơi, tìm những cánh sao rơi
Cho tiếng hát buồn, ngày nào, nhịp vang phố vui
Nụ cười về trên nét môi, hạnh phúc tôi, một góc trời.
******
II.1. NỤ CƯỜI CÒN TƯƠI NÉT MÔI, HAY ÁO MÀU PHAI ÚA RỒI
Tôi đã đi, tôi vẫn đi mãi, biết bao giờ trở lại
Sài Gòn ơi, sao em còn mãi trong tim tôi
Ôi những con đường, ngày nào còn nghe lá rơi
Nụ cười còn tươi nét môi, hay áo màu phai úa rồi
Tôi đã đi, tôi vẫn đi mãi, là loại câu ngắn và là câu xác định.
Những câu tự sự, mang tính xác định như thế này, khi mở đầu một đoạn văn, hay khi mở đầu cho một đoạn nhạc, thường mang lại cho người đọc, người nghe, nỗi xúc động.
Một nỗi xúc động dồn nén.
Tôi đã đi. Tôi vẫn đi mãi. Biết bao giờ trở lại. Lời tự sự chỉ vỏn vẹn có bấy nhiêu thôi, mà lại nghe cay đắng đến khôn cùng, chua xót đến khôn cùng.
Những câu ngắn như thế, thường không mang nội dung diễn giải, cũng như thường gieo cho người đọc, người nghe, rất nhiều thắc mắc: Tại sao lại đi? Đi đến đâu, đi về đâu? Tại sao không dừng lại mà vẫn đi mãi? Tại sao lại không biết bao giờ mới trở lại?
Và bản nhạc, và người hát không trả lời. Chỉ có sự kìm nén, rồi bật ra: Sài Gòn ơi, sao em còn mãi trong tim tôi.
Sài Gòn, thủ đô từng được xếp hạng là bậc nhất của Đông Nam Á, trong tim người Sài Gòn xưa, Sài Gòn là máu mủ, là gia đình, là người thân, là người yêu, là em.
Sao vậy Sài Gòn? Sao em cứ hoài, sao em cứ mãi trong tim tôi?
Dù tôi giờ đây, đã đang xa em đến nửa vòng trái đất? Dù tôi giờ đây, đã đang lênh đênh trên xứ người? Dù tôi giờ đây, đất nước, quê hương, Tổ Quốc là những khái niệm rất ngổn ngang, đúng sai khó lòng phân định.
Sài Gòn trong tôi là con đường Duy Tân, cây dài bóng mát. Sài Gòn trong tôi là Hồ Con Rùa, là Trần Cao Vân, là Trần Quý Cáp. Sài Gòn trong tôi là Bến Bạch Đằng, là Quách Thị Trang, là Trần Nguyên Hãn. Sài Gòn trong tôi là Lê Lợi, là Lê Lai, là Hồng Thập Tự. Sài Gòn trong tôi là Dinh Độc Lập, là Pasteur, là thương xá Eden, là Cường Để, là Tự Do… .
Nay, những nơi ấy, nụ cười còn tươi nét môi không, hay áo lá xanh, áo hoa vàng, rực rỡ ngày nao, đã thành màu phai úa?
******
II.2. NGHÌN TRÙNG DÒNG SÔNG VẤN VƯƠNG, ĐỂ NHỚ THƯƠNG MẮT LỆ BUỒN
Tôi đã đi, tôi vẫn đi mãi, biết bao giờ trở lại
Hỏi lòng nhau, cơn mưa nào xóa đi thương đau
Bao tháng năm dài, miệt mài đời như khói sương
Nghìn trùng dòng sông vấn vương, để nhớ thương mắt lệ buồn
Các câu, tôi đã đi, tôi vẫn đi mãi, biết bao giờ trở lại, một lần nữa, lặp lại ở đầu khổ nhạc thứ hai.
Những câu ngắn, được cất lên trong một giai điệu tự sự, trầm lắng, rất đơn côi, rất một mình, khiến người nghe không thể nào thoát khỏi được trạng thái cồn cào, nôn nao, bất nhẫn.
Có quê hương, mà lại không thể ở cùng quê hương. Có đất nước, mà lại không thể ở cùng đất nước. Nỗi niềm này, cần phải nói bằng bao nhiêu lời, thì mới đủ.
Làm sao mà nói được.
Sài Gòn, nơi chỉ có hai mùa mưa nắng, chợt đến, chợt đi, như cô gái tuổi mười ba, để người yêu cứ phải van lơn, ngoan nhé, đừng ngờ. Trong những cơn mưa ngắn dài phút chốc đó, có cơn mưa nào, đủ để xóa đi thương đau của người Sài Gòn không em?
Nửa thế kỷ rồi, mà vẫn còn đau.
Sao lại không đau, khi mà nỗi mất mát chẳng gì bù đắp được.
Mất hết, mất sạch, thế nên mới bao tháng năm dài, miệt mài, đời chúng ta, lênh đênh, nổi nênh, vô định, không bến không bờ, như khói sương.
Đời chúng ta, như khói sương bảng lảng.
Đời chúng ta, cứ phải nghìn trùng cách biệt nhau. Cách biệt nhau bởi một đại dương, đại dương đầy nước mắt. Cách biệt nhau bởi một dòng sông, dòng sông Ngưu Lang Chức Nữ trời đày.
Đời chúng ta, đời của vấn vương, đời của nhớ thương.
Đời chúng ta, đời của mắt lệ buồn!
******
II.3. TÔI VẪN MƠ, THÀNH PHỐ CŨ, LỐI XƯA ĐI VỀ
Tôi vẫn mơ, thành phố cũ lối xưa đi về
Dù hồn nghe tái tê, tìm đâu thấy những cơn mộng mê
Một ngày nào đó như cánh chim bạt gió
Có nghe mùa thu qua, xót xa, tình phôi pha
Tôi vẫn mơ cũng là một câu ngắn, một câu ngắn nhiều biểu cảm. Tác giả mơ gì? Ông mơ chuyện cũ xưa.
Ông mơ thành phố cũ, ấy chính là Sài Gòn. Ông mơ đi về lối xưa, ấy cũng chính là Sài Gòn.
Một đời của ông, và của triệu triệu người khác nữa, là đời của giấc mơ được trở về Sài Gòn.
Vì đó là mơ, thế nên, mỗi khi thức giấc, người Sài Gòn nghe hồn mình tái tê, lạnh buốt. Và họ thấy mình, thấy đời mình, hệt như những cánh chim bạt gió, bay qua những biển rộng mênh mông, những núi non trùng điệp. Họ tìm mãi, tìm mãi, nhưng nào thấy, thành phố cũ, nhưng nào thấy, lối đi về xưa.
Họ chỉ nghe những mùa Thu qua, qua trong xót xa, qua trong phôi pha những yêu dấu cũ!
******
II.4. NỤ CƯỜI VỀ TRÊN NÉT VUI, HẠNH PHÚC TÔI, MỘT GÓC TRỜI
Tôi vẫn tin, tôi vẫn tin mãi sẽ có ngày trở lại
Để cùng em, rong chơi, tìm những cánh sao rơi
Cho tiếng hát buồn, ngày nào, nhịp vang phố vui
Nụ cười về trên nét môi, hạnh phúc tôi, một góc trời.
Các câu, tôi vẫn tin, tôi vẫn tin mãi, sẽ có ngày trở lại, cũng vẫn là những câu ngắn. Những câu ngắn nhiều biểu cảm, mở đầu cho khổ nhạc cuối cùng.
Tin, mà là tin trong mỏi mòn.
Năm mươi năm rồi, mệt rồi, đường đi của một kiếp người sắp cạn rồi, bờ về bên kia, đã lờ mờ hiện ra trong sương khói.
Sài Gòn, vẫn mỗi ngày trong tiềm thức. Sài Gòn, vẫn mỗi ngày trong nếp gấp nghĩ suy. Sài Gòn, vẫn mỗi ngày, nặng mang trong trái tim đầy nhung nhớ.
Và, mỗi ngày, vẫn nặng mang cả những xót xa, tủi buồn, chua chát.
Nhưng giấc mơ mà, làm sao ngăn nó được.
Giấc mơ được cùng em – Sài Gòn – rong chơi, và chúng ta sẽ đi tìm những cánh sao rơi, nằm im, trò cút bắt, trong lá cỏ.
Giấc mơ được cùng em – Sài Gòn – nhịp vang trên phố vui, cho nụ cười được trở về lại trên nét môi, cho hạnh phúc tôi và em – Sài Gòn – riêng một góc trời!
******
III. BAO THÁNG NĂM DÀI, MIỆT MÀI ĐỜI NHƯ KHÓI SƯƠNG
Khi đa số các nhạc sĩ khác, chọn cho mình chủ đề tình yêu, quê hương và thân phận, thì Ngô Thụy Miên, ngay từ buổi đầu sáng tác, cho đến nhiều năm sau đó, ông vẫn chung thủy với đề tài tình yêu đôi lứa.
Với tình yêu, Ngô Thụy Miên quan niệm: ông sẽ luôn là người cho đi, luôn là người bao dung, độ lượng chấp nhận và tha thứ, mà không cần phải viện ra bất cứ lý do nào, lý lẽ nào, hay ngụy biện nào.
Với tình yêu, dù sung sướng hay khổ đau, thì đối với Ngô Thụy Miên, cũng luôn là sự thiêng liêng. Nói một cách khác đi, ông là một tín đồ rất mực của tình yêu khi cho rằng: Yêu là không chiếm hữu. Yêu là cho đến tận cùng. Yêu là chấp nhận hết buồn vui, được mất, chỉ cần mang lại hạnh phúc cho người mình yêu.
Ngô Thụy Miên cũng cho rằng, những hận thù, đố kỵ, bon chen, lừa lọc, giả dối, vốn dĩ của loài người, đến một lúc nào đó, rồi cũng sẽ qua đi, chỉ tình yêu là ở lại: tình yêu giữa người và người, tình yêu giữa người và cuộc sống, tình yêu giữa người và thiên nhiên. Và tình yêu trong âm nhạc, rồi sẽ ngự trị trên khắp quả địa cầu khô khan, vị kỷ, tạm bợ này.
Ngô Thụy Miên cũng tự nhận, nhạc của ông, có ảnh hưởng chất thơ của Lamartine, Chopin, George Sand, Nguyên Sa và Hoàng Anh Tuấn.
Và Ngô Thụy Miên cũng bày tỏ, đối với nhạc sĩ, người thưởng thức nhạc, họ yêu được giai điệu của tác phẩm mình, thì hạnh phúc một, mà họ hiểu được ca từ của tác phẩm mình, thì sung sướng của nhạc sĩ, sẽ tăng lên gấp đôi.
******
IV. TÔI ĐÃ ĐI, TÔI VẪN ĐI MÃI, BIẾT BAO GIỜ TRỞ LẠI
Sài Gòn, Sài Gòn, hai tiếng tôi thương.
Sài Gòn, Sài Gòn, hai tiếng tôi yêu.
Thương và yêu là bởi vì, Sài Gòn là vùng đất mà ba má tôi di cư vào năm 1954, để tìm cuộc sống mới, một cuộc sống đỡ khổ hơn, đỡ lầm than hơn, đỡ cực nhọc hơn. Đời của ba má tôi, từ đó, vui hơn, nhẹ nhàng hơn, thảnh thơi hơn.
Thương và yêu là bởi vì, Sài Gòn là vùng đất mà tôi được sinh ra, được lớn lên với biết bao kỷ niệm ấu thơ, êm đẹp, no đủ bên gia đình hạnh phúc của mình.
Những người đã trót trao con tim cho phần đất Sài Gòn trên dải chữ S Việt Nam, đều có những cách thể hiện tình yêu ấy. Văn sĩ thì viết văn. Thi sĩ thì làm thơ. Nhạc sĩ thì soạn nhạc.
Như Ngô Thụy Miên, ông đã viết những ca khúc dành cho Sài Gòn, bằng một tình cảm rất chân thành, rất nồng nàn và tha thiết của ông, trong đó, không giấu được những khổ đau, những xót xa trước những mất mát của mình, của gia đình mình, và của hàng triệu người khác trong biến cố 1975.
Tôi bật nhạc lên, rồi nghe:
TÔI ĐÃ ĐI, TÔI VẪN ĐI MÃI, BIẾT BAO GIỜ TRỞ LẠI!
Sài Gòn 29.08.2025