Những ngày qua nhiều người CG khắp nơi trong và ngoài nước bàn luận về sự kiện “linh mục chánh Xứ Đức Mẹ HCG ,DCCT, dẫn đầu hàng trăm nữ tu ngồi thiền trong chùa với một nhà sư!” gây hoang mang và thất vọng về những Giáo sĩ, Tu Sĩ có trách nhiệm bảo vệ và dẫn dắt công đoàn dân Chúa hành trình đức tin.
LM Phêrô Nguyễn Văn Khải cũng lấy làm đau lòng ta thán : “Theo tôi, bằng hành vi kia, những tu sĩ Công Giáo kia đang bỏ Chúa theo người, bỏ ơn Chúa để cậy sức mình. Bỏ nguồn nước hằng sống là Thiên Chúa để theo cái giếng cạn của con người như ngôn sứ Giêrêmia nói. Họ đang bỏ ngọc lấy đá, bỏ cái hay để theo cái dở! Bỏ cơm ăn cám. Dù chưa bỏ hoàn toàn thì cũng đang bỏ từng phần! Dù chưa bỏ cả cuộc đời thì cũng đã bỏ trong một buổi! Giống như người có gia đình, dù chưa bỏ vợ bỏ chồng nhưng cũng đã đi ngoại tình 1 giờ, 1 ngày với người nam, người nữ khác.”(1). Nhưng đó chỉ là một phần nhỏ của “Hội ngộ Liên tôn lần thứ XVI’’
Điều cần bàn về Hội ngộ Liên tôn lần thứ XVI tại TGP tp HCM (TGP Sài Gòn), vai trò của Hội đồng Giám mục Việt Nam. Là sự lệ thuộc của các tổ chức tôn giáo vào hệ thống chính trị cộng sản.(2)
Có những vấn đề tưởng như chỉ là một sinh hoạt giao lưu văn hóa, tôn giáo, nhưng thực chất lại đặt ra những câu hỏi hết sức nghiêm trọng về căn tính đức tin, sứ mạng truyền giáo và sự độc lập của Giáo hội. Sự kiện mang chủ đề “Đức tin giao thoa Trí huệ”, được tổ chức tại Trung tâm Mục vụ Tổng Giáo phận Sài Gòn ngày 27/10/2026, là một trường hợp đáng để người Công giáo suy nghĩ và chất vấn. Theo thông tin được công bố, đây là Hội ngộ Liên tôn lần thứ XVI, do Ủy ban Đại kết và Đối thoại Liên tôn trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam phối hợp với Ban Đối thoại Liên tôn Tổng Giáo phận Sài Gòn tổ chức. Chương trình quy tụ đại diện nhiều tôn giáo, có các tham luận về đức tin, trí huệ, giáo dục, trí tuệ nhân tạo và phần cầu nguyện cho hòa bình theo truyền thống của từng tôn giáo. Thoạt nhìn, đây có thể được xem là một hoạt động tích cực nhằm thúc đẩy sự hiểu biết và hợp tác giữa các cộng đồng tín ngưỡng. Tuy nhiên, điều cần đặt ra không phải chỉ là chương trình có bao nhiêu tôn giáo tham dự, có bao nhiêu chức sắc hiện diện, hay chủ đề được trình bày có tính thời đại đến đâu. Thực ra là những tổ chức chính trị hay những “tôn giáo” công cụ do đảng, và chính quyền lập ra hay hoàn toàn khống chế. Sai khiến theo ý đồ của họ. (Ngoài GHCG chỉ có một số linh mục , tu sĩ gia nhập công khai UBĐKCG , tất cả những tổ chức tôn giáo : PGVN, Cao Đài , PGHH, Tin Lành đều dưới quyền MTTQ. Thậm chí những chức sắc là những đảng viên “lão thành”) (3)
Câu hỏi căn bản phải là: Trong khi đối thoại với các “tôn giáo” công cụ , Giáo hội Công giáo có còn giữ vững căn tính của mình hay không? Và khi Giáo hội tham gia những sinh hoạt mang tính liên tôn trong một thể chế chính trị độc đảng, đâu là ranh giới giữa đối thoại tôn giáo, sự thỏa hiệp về đức tin và sự lệ thuộc chính trị? Đó mới là vấn đề đáng quan tâm.
- ĐỨC TIN KHÔNG PHẢI LÀ MỘT MÓN HÀNG CÓ THỂ TRAO ĐỔI
Công đồng Vatican II, qua Tuyên ngôn Nostra Aetate(4), đã mở ra một hướng đi quan trọng trong quan hệ giữa Giáo hội Công giáo và các tôn giáo ngoài Kitô giáo. Giáo hội nhìn nhận những gì chân thật và thánh thiện nơi các truyền thống tôn giáo khác. Giáo hội tôn trọng những giá trị đạo đức, tinh thần và văn hóa mà các cộng đồng tín ngưỡng đang gìn giữ. Người Công giáo được mời gọi đối thoại, hợp tác xây dựng hòa bình, bảo vệ phẩm giá con người và phục vụ công ích. Nhưng cần hiểu cho đúng: Vatican II không hề tuyên bố rằng mọi tôn giáo đều có cùng một giáo lý, cùng một quan niệm về Thiên Chúa, cùng một con đường cứu độ hoặc có thể thay thế cho nhau. Đối thoại không có nghĩa là đồng hóa; Tôn trọng không có nghĩa là từ bỏ xác tín của mình; Hòa hợp không có nghĩa là hòa tan chân lý.
Người Công giáo tin rằng Đức Giêsu Kitô là Con Thiên Chúa nhập thể, là Đấng Cứu Độ duy nhất và là trung gian duy nhất giữa Thiên Chúa với nhân loại. Đây không phải là một quan điểm có thể tùy nghi thay đổi theo hoàn cảnh giao lưu văn hóa hoặc chính trị. Văn kiện Dominus Iesus của Bộ Giáo lý Đức tin năm 2000 đã tái khẳng định rằng đối thoại liên tôn là một phần trong sứ mạng loan báo Tin Mừng, nhưng không thể thay thế việc loan báo Đức Kitô. Bình đẳng trong đối thoại là bình đẳng về phẩm giá con người, chứ không phải tuyên bố mọi giáo lý đều có giá trị thần học như nhau. Vì vậy, phải phân biệt rõ hai vấn đề: đối thoại để hiểu biết và tôn trọng nhau; với việc thực hành những nghi thức tôn giáo khác như thể chúng có thể thay thế hoặc bổ sung cho nền tảng đức tin Kitô giáo. Hai việc ấy hoàn toàn không thể “ giao thoa”.
- “TRÍ HUỆ” CỦA PHẬT GIÁO LÀ GÌ? CÓ THỂ GIAO THOA VỚI ĐỨC TIN KITÔ GIÁO KHÔNG?
Một trong những vấn đề cần làm sáng tỏ trong chủ đề “Đức tin giao thoa Trí huệ” là ý nghĩa của chữ Trí huệ. Trong Phật giáo, trí huệ thường được diễn đạt bằng thuật ngữ Phạn ngữ Prajñā, tức sự hiểu biết sâu sắc, tuệ giác hay trí tuệ giải thoát. Đó không đơn thuần là kiến thức thông thường. Trí huệ Phật giáo gắn với việc nhận thức bản chất của khổ đau, nguyên nhân của khổ đau, sự vô thường, vô ngã và duyên khởi. Qua sự tu tập, người hành trì hướng đến giải thoát khỏi khổ đau và đạt Niết-bàn. Đây là một hệ thống tư tưởng và thực hành có nền tảng triết học, giáo lý và mục tiêu tâm linh riêng biệt. Trong khi đó, đức tin Kitô giáo đặt nền tảng trên sự mặc khải của Thiên Chúa, sự nhập thể, cuộc khổ nạn, cái chết và sự phục sinh của Đức Giêsu Kitô. Ơn cứu độ không phải là thành quả do con người tự mình đạt được bằng một kỹ thuật thiền định, nhưng là ân sủng của Thiên Chúa mà con người đón nhận trong đức tin và đáp lại bằng đời sống yêu thương, hoán cải.
Hai truyền thống có thể gặp nhau trong những giá trị nhân bản như lòng từ bi, sự cảm thông, tinh thần phục vụ, trách nhiệm đạo đức và khát vọng hòa bình. Nhưng những điểm tương đồng về đạo đức không xóa bỏ những khác biệt căn bản về thần học và cứu cánh tối hậu. Vậy chữ “giao thoa” trong chủ đề này cần được hiểu như thế nào? Giao thoa không chỉ có nghĩa là trao đổi kiến thức, tìm hiểu những giá trị đạo đức và học hỏi kinh nghiệm xã hội, đó là điều có thể chấp nhận. Nhưng giao thoa được hiểu là pha trộn các quan niệm cứu độ, hòa lẫn các thực hành tâm linh hoặc đặt Đức Kitô ngang hàng với những con đường tôn giáo khác, thì vấn đề đã vượt khỏi giới hạn của đối thoại. Đức tin Công giáo không thể hoặc phải vay mượn một hệ thống cứu độ khác để hoàn thiện chính mình.
Người Công giáo có thể học hỏi những phương pháp rèn luyện sự tập trung, những giá trị đạo đức và tinh thần kỷ luật của người khác, nhưng phải có sự phân định thần học rõ ràng. Không thể vì danh nghĩa giao lưu mà mặc nhiên chấp nhận mọi nghi thức hay thực hành tôn giáo.
III. LỜI CẢNH BÁO CỦA THÁNH PHAOLÔ: KHÔNG THỂ VỪA UỐNG CHÉN CỦA CHÚA VỪA UỐNG CHÉN CỦA MA QUỶ
Trong bài chia sẻ của Linh mục Phêrô Nguyễn Văn Khải, DCCT, một câu Kinh Thánh được nhấn mạnh: “Anh em không thể vừa uống chén của Chúa, vừa uống chén của ma quỷ được! Anh em không thể vừa ăn ở bàn tiệc của Chúa, vừa ăn ở bàn tiệc của ma quỷ được!” ( Cr 10,21)(6). Đây là một lời cảnh báo rất mạnh mẽ về sự trung thành với Thiên Chúa. Cần đặt câu nói này vào đúng bối cảnh của thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô. Thánh Phaolô đang cảnh báo cộng đoàn về việc tham dự các bữa tiệc hiến tế thần tượng ngoại giáo, bởi hành vi ấy biểu thị sự thông phần vào việc thờ phượng không thuộc về Thiên Chúa. Không nên tùy tiện áp dụng câu Kinh Thánh này để kết án mọi cuộc gặp gỡ liên tôn hoặc mọi hình thức cầu nguyện chung cho hòa bình. Bản thân việc gặp gỡ, đối thoại và hợp tác nhân đạo không đồng nghĩa với thờ ngẫu tượng. Tuy nhiên, lời cảnh báo của Thánh Phaolô vẫn đặt ra một nguyên tắc không thể xem nhẹ: người Kitô hữu không được đánh mất sự trung thành với Thiên Chúa để đổi lấy sự thuận tiện của những quan hệ bên ngoài. Đặc biệt, khi các linh mục, tu sĩ tham gia những hoạt động thực hành nghi thức hoặc phương pháp tu tập của một tôn giáo khác, cần phải xem xét rất nghiêm túc nội dung, ý nghĩa và hoàn cảnh cụ thể.
Linh mục Nguyễn Văn Khải đã đặt câu hỏi về hình ảnh các linh mục và nữ tu ngồi thiền trong chùa trước tượng Phật. Đây là một vấn đề đáng được các nhà thần học và thẩm quyền Giáo hội giải thích minh bạch. Không thể chỉ trả lời rằng đó là giao lưu văn hóa hoặc học hỏi lẫn nhau. Cũng không thể mặc nhiên kết luận rằng mọi tư thế ngồi thiền đều là thờ phượng Phật. Cần phân biệt giữa kỹ thuật thư giãn, thực hành chú tâm và một nghi thức mang nội dung tôn giáo cụ thể. Nhưng chính vì sự phân biệt đó, các tu sĩ càng phải thận trọng. Họ không chỉ chịu trách nhiệm về ý hướng cá nhân mà còn phải quan tâm đến ý nghĩa công khai của hành vi, sự hiểu lầm có thể phát sinh và nguy cơ gây vấp phạm cho giáo dân. Một linh mục đứng trước cộng đoàn không chỉ đại diện cho bản thân mình. Ngài còn mang trách nhiệm làm chứng cho Đức Kitô. Đối thoại liên tôn phải giúp người Công giáo hiểu rõ hơn đức tin của mình, chứ không khiến họ bối rối về việc mình đang tin vào ai.
- HỘI NGỘ LIÊN TÔN VÀ BÀI TOÁN ĐỘC LẬP CỦA GIÁO HỘI TẠI VIỆT NAM
Từ vấn đề thần học, chúng ta phải nhìn rộng hơn sang môi trường chính trị và xã hội tại Việt Nam. Một trong những đặc điểm căn bản của Giáo hội Công giáo là sự độc lập về đức tin, giáo lý, tổ chức nội bộ và sứ mạng thiêng liêng trước mọi quyền lực trần thế. Giáo hội có thể hợp tác với chính quyền trong những lĩnh vực như giáo dục, y tế, từ thiện, bảo vệ môi trường và phục vụ người nghèo. Nhưng hợp tác không có nghĩa là lệ thuộc. Giáo hội không phải là một tổ chức chính trị trực thuộc nhà nước. Các giám mục không phải là những viên chức thi hành đường lối của một đảng phái. Tại Việt Nam, vấn đề này càng trở nên nhạy cảm khi đặt trong mối quan hệ giữa các tổ chức tôn giáo và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Theo Hiến pháp và pháp luật hiện hành của Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc là một bộ phận của hệ thống chính trị và hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Luật về Mặt trận Tổ quốc cũng xác định vị trí của tổ chức này trong hệ thống chính trị. Đây là một thực tế pháp lý, không phải suy đoán. Mặt trận Tổ quốc có chức năng tập hợp các tổ chức chính trị, xã hội và những cá nhân thuộc nhiều thành phần, trong đó có các đại diện tôn giáo. Cơ chế này tạo ra một mối quan hệ đặc biệt giữa các tổ chức tôn giáo được công nhận và hệ thống chính trị hiện hành. Vấn đề đặt ra là: khi các sinh hoạt tôn giáo được đặt trong khuôn khổ vận động chính trị, liệu tiếng nói độc lập của các cộng đồng tín ngưỡng có còn được bảo đảm đầy đủ hay không? Đặc biệt, đối với một Giáo hội có cơ cấu phẩm trật và sự hiệp thông hoàn vũ với Tòa Thánh Vatican, vấn đề độc lập về mục vụ và tiếng nói ngôn sứ càng phải được coi trọng.
Dù chưa có chứng cứ công khai cho thấy Mặt trận Tổ quốc chỉ thị tổ chức Hội ngộ Liên tôn lần thứ XVI ngày 27/10/2026. Hình thức Ban tổ chức được công bố là các cơ quan đối thoại liên tôn của Giáo hội Công giáo. Nhưng tất cả phải xin phép và được sự chuẩn thuận của đảng thông qua MTTQ Trung Ương. ( có những chỉ thị ngầm thuộc loại “ bí mật an ninh chính trị” không thể nào tiết lộ. Tương tự như LM Hà Văn Minh tổ chức “không gian HCM” tại GX chính toà Phú Cường. ) (7)
Tuy nhiên, câu hỏi lớn hơn vẫn còn nguyên giá trị: Giáo hội Việt Nam phải làm thế nào để bảo đảm rằng những sinh hoạt liên tôn, những hoạt động xã hội và những quan hệ với các tổ chức chính trị không làm suy giảm tính độc lập của sứ mạng Giáo hội? Không thể dùng danh nghĩa đại đoàn kết dân tộc để làm lu mờ quyền tự do tôn giáo. Cũng không thể lấy sự thuận lợi trong quan hệ với chính quyền làm tiêu chuẩn đánh giá sự thành công của công cuộc truyền giáo. Giáo hội cần đối thoại với mọi người, nhưng không thể trở thành công cụ tuyên truyền cho bất kỳ quyền lực chính trị nào.
- CÂU CHUYỆN CÁC GIÁM MỤC HOA KỲ VÀ SỰ KHÁC BIỆT TRONG CÁCH NHÌN NHẬN
Một sự kiện vừa diễn ra tại Hoa Kỳ cũng đáng được đặt cạnh câu chuyện Việt Nam. Ngày 22/10/2026, một nhóm 12 giám mục Công giáo Hoa Kỳ đã tham dự cuộc gặp tại Tòa Bạch Ốc và cầu nguyện với Tổng thống Donald Trump tại Phòng Bầu dục. Trong lời cầu nguyện do Tổng Giám mục James Golka hướng dẫn, các vị đã cầu xin Thiên Chúa chúc lành cho Tổng thống, đất nước và chính quyền Hoa Kỳ. Đây là một hành vi tôn giáo có thể được hiểu theo truyền thống Kitô giáo: cầu nguyện cho những người đang nắm giữ trách nhiệm lãnh đạo quốc gia, bất kể người đó thuộc đảng phái nào.
Thánh Phaolô trong thư thứ nhất gửi Timôthê đã khuyên các tín hữu dâng lời cầu nguyện cho mọi người, đặc biệt là các vua và những người có chức quyền (1 Tm 2,1-2). Tuy nhiên, sự kiện tại Tòa Bạch Ốc diễn ra chỉ 12 ngày trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Hình ảnh cầu nguyện được phía Nhà Trắng công bố rộng rãi trên mạng xã hội, tạo ra những tranh luận về nguy cơ biến một sinh hoạt tôn giáo thành thông điệp chính trị. Tổng Giám mục Jeffrey Grob và Giám mục William Joensen sau đó bày tỏ sự tiếc nuối. Các vị cho biết cuộc gặp ban đầu được hiểu là một cuộc trao đổi riêng về những vấn đề quan trọng đối với người Công giáo, và việc công bố hình ảnh khiến sự kiện bị sử dụng theo hướng đảng phái. Tổng Giám mục Grob đã công khai xin lỗi vì những tổn thương mà sự việc gây ra. Giám mục Joensen cũng thừa nhận cuộc gặp đã bị khai thác cho mục đích chính trị. Điều cần nhấn mạnh là các vị không xin lỗi vì đã cầu nguyện cho Tổng thống. Các vị bày tỏ tiếc nuối vì cách thức sự kiện bị công khai và bị diễn giải như một sự ủng hộ chính trị. Hội đồng Giám mục Công giáo Hoa Kỳ cũng xác nhận rằng cuộc gặp không do USCCB tổ chức và không trực thuộc Hội đồng. Từ đây xuất hiện một nghịch lý đáng suy nghĩ. Tại Hoa Kỳ, các giám mục chỉ cần xuất hiện trong một buổi cầu nguyện với Tổng thống Donald Trump đã phải đối diện với những cáo buộc bị chính trị hóa, bị gắn với phong trào MAGA hoặc bị xem là đứng về một đảng phái. Trong khi đó, tại Việt Nam, những sinh hoạt liên tôn được tổ chức trong một môi trường chính trị mà Mặt trận Tổ quốc nằm trong hệ thống do Đảng Cộng sản lãnh đạo lại ít được đặt dưới cùng một mức độ chất vấn về tính độc lập của tôn giáo. Cần công bằng: không thể nói rằng mọi cuộc gặp giữa giám mục và Tổng thống Trump đều hoàn toàn phi chính trị. Bối cảnh bầu cử, cách truyền thông và hình ảnh công khai đều có ý nghĩa. Nhưng cũng không thể áp dụng hai tiêu chuẩn khác nhau. Nếu cầu nguyện cho một tổng thống Hoa Kỳ bị nghi ngờ là ủng hộ MAGA, thì việc các chức sắc tôn giáo tham gia những sinh hoạt nằm trong hệ thống chính trị độc đảng tại Việt Nam càng cần được xem xét với sự minh bạch và tinh thần trách nhiệm. Cầu nguyện cho người lãnh đạo không đồng nghĩa với ủng hộ chính sách của họ. Đối thoại với một tổ chức chính trị không đồng nghĩa với việc phải phục tùng tổ chức ấy. Và Giáo hội không thể vì sợ bị chỉ trích mà từ bỏ quyền cầu nguyện cho mọi người, cũng không thể vì muốn được chính quyền chấp thuận mà đánh mất tiếng nói độc lập của mình.
- GIÁO HỘI PHẢI LÀ TIẾNG NÓI NGÔN SỨ, KHÔNG PHẢI MỘT CƠ CẤU PHỤ THUỘC
Một trong những trách nhiệm quan trọng nhất của hàng giáo phẩm là bảo vệ sự tự do của Tin Mừng. Trong lịch sử Giáo hội, các vị thánh và các nhà lãnh đạo tinh thần không phải lúc nào cũng được chính quyền yêu mến. Nhiều vị đã phải đối diện với tù đày, bách hại và hy sinh vì không chấp nhận thỏa hiệp với những điều trái ngược chân lý. Giáo hội không tồn tại để làm vừa lòng chính quyền. Giáo hội tồn tại để loan báo Tin Mừng, bảo vệ phẩm giá con người, bênh vực công lý và phục vụ những người bị bỏ rơi. Một Giáo hội có thể tổ chức hàng trăm hội nghị liên tôn, hàng nghìn cuộc giao lưu văn hóa, nhưng nếu không dám lên tiếng trước bất công, không bảo vệ quyền tự do tôn giáo, không đồng hành với những người bị áp bức, thì phải tự hỏi sứ mạng ngôn sứ của mình đang ở đâu. Đối thoại liên tôn không chỉ là những buổi gặp gỡ trang trọng, những bài phát biểu đẹp đẽ hay những nghi thức tượng trưng. Đối thoại đích thực còn phải thể hiện qua sự tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng của nhau, kể cả quyền tự do không theo một tôn giáo nào; qua việc bảo vệ những người bị phân biệt đối xử vì niềm tin; và qua sự can đảm lên tiếng khi phẩm giá con người bị xâm phạm. Nếu Giáo hội có thể ngồi cùng các đại diện tôn giáo để nói về hòa bình, nhưng lại không đủ tự do để nói về những bất công đang diễn ra trong xã hội, thì đó là một vấn đề cần được suy xét nghiêm túc. Nếu Giáo hội có thể nói về lòng từ bi, trí huệ và sự hòa hợp, nhưng không dám bảo vệ sự thật, thì những mỹ từ ấy sẽ trở nên vô nghĩa. Đây không phải là lời kêu gọi đối đầu chính trị. Đây là lời nhắc nhở rằng Giáo hội phải giữ được khoảng cách cần thiết với mọi quyền lực trần thế để có thể hoàn thành sứ mạng thiêng liêng của mình.
VII. ĐỐI THOẠI ĐỂ HIỂU NHAU, KHÔNG PHẢI ĐỂ ĐÁNH MẤT CHÍNH MÌNH
Trở lại chủ đề “Đức tin giao thoa Trí huệ”, không ai phủ nhận giá trị của việc gặp gỡ, học hỏi và hợp tác giữa các tôn giáo. Một người Công giáo có thể trân trọng một vị thiền sư sống đời thanh bần, một vị Hòa thượng dấn thân vào công tác từ thiện, một chức sắc Cao Đài tận tụy phục vụ cộng đồng, hay một tín đồ Hồi giáo sống chân thành với niềm tin của mình. Chúng ta có thể cùng nhau xây dựng hòa bình, giúp đỡ người nghèo, bảo vệ môi trường và bênh vực những người yếu thế. Nhưng sự tôn trọng ấy phải được đặt trên nền tảng của sự thật. Không ai có quyền nhân danh đối thoại để yêu cầu người Công giáo từ bỏ căn tính Kitô hữu. Cũng không ai có quyền biến những khác biệt giáo lý thành những thứ có thể tùy tiện pha trộn. Người Phật tử có quyền trung thành với giáo lý Phật giáo. Người Công giáo có trách nhiệm trung thành với Tin Mừng Đức Kitô. Đó mới là sự tôn trọng đích thực.
Lời cảnh báo của Linh mục Phêrô Nguyễn Văn Khải vì thế cần được nhìn nhận như một lời chất vấn về lương tâm và sự trung thành của người Công giáo, chứ không phải một lời kêu gọi thù ghét các tôn giáo khác. Điều chúng ta cần là một Giáo hội biết đối thoại nhưng không thỏa hiệp về chân lý; biết hợp tác nhưng không lệ thuộc chính trị; biết khiêm nhường nhưng không đánh mất tiếng nói ngôn sứ.
Một Giáo hội mạnh không phải là Giáo hội được chính quyền ưu ái, mà là Giáo hội đủ tự do để trung thành với Đức Kitô.
VIII. NHỮNG CÂU HỎI HỘI ĐỒNG GIÁM MỤC VIỆT NAM KHÔNG NÊN NÉ TRÁNH
Sự kiện ngày 27/10/2026 không phải một cuộc gặp gỡ riêng lẻ. Đây là Hội ngộ Liên tôn lần thứ XVI, do Ủy ban Đại kết và Đối thoại Liên tôn trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam phối hợp với Tổng Giáo phận Sài Gòn tổ chức. Sự hiện diện của Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam, Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Năng, càng khiến trách nhiệm giải thích về định hướng thần học của sự kiện trở nên quan trọng.
Giáo dân có quyền đặt ra ít nhất tám câu hỏi:( Dân Thiên Chúa đồng trach nhiệm )(8)
- Về mục đích thần học: Chủ đề “Đức tin giao thoa Trí huệ” có ý nghĩa gì trong thần học Công giáo? Có văn bản định hướng hoặc giải thích chính thức để tránh hiểu lầm rằng các con đường cứu độ của các tôn giáo có giá trị ngang nhau hay không?
- Về căn tính Kitô giáo: Khi đặt bài trình bày về giáo dục theo Kitô giáo bên cạnh bài trình bày về trí huệ Phật giáo, Ban tổ chức có giải thích rõ những điểm tương đồng nhân bản và những khác biệt căn bản về tín lý hay không?
- Về thực hành tôn giáo: Những hoạt động cầu nguyện, thiền định và nghi thức trong chương trình được tổ chức như thế nào? Có phân biệt giữa cầu nguyện Kitô giáo, tìm hiểu truyền thống tôn giáo khác và trực tiếp thực hành nghi thức của tôn giáo khác hay không?
- Về trách nhiệm mục tử: Khi những hình ảnh linh mục, nữ tu thực hành thiền trong chùa được phổ biến, ai chịu trách nhiệm giải thích cho giáo dân về ý nghĩa và giới hạn thần học của những hành vi ấy?
- Về tự do tôn giáo: Hội đồng Giám mục Việt Nam có quan điểm thế nào về tính độc lập của các tổ chức tôn giáo trước hệ thống chính trị do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo?
- Về Mặt trận Tổ quốc: Các sinh hoạt liên tôn của Giáo hội có được tổ chức độc lập với các chương trình vận động chính trị của Mặt trận Tổ quốc hay không? Cơ chế bảo đảm sự độc lập ấy là gì?
- Về tiếng nói ngôn sứ: Giáo hội có thể đối thoại với các tổ chức chính trị, nhưng có giữ được quyền lên tiếng độc lập khi quyền tự do tôn giáo và phẩm giá con người bị xâm phạm hay không?
- Về trách nhiệm với giáo dân: Hội đồng Giám mục có trách nhiệm công khai giải thích những vấn đề gây hoang mang trong cộng đồng tín hữu, thay vì để giáo dân tự tranh luận và tự suy diễn hay không?
Đây không phải những câu hỏi nhằm gây chia rẽ Giáo hội. Ngược lại, đó là những câu hỏi xuất phát từ quyền được hiểu biết, được học hỏi và được bảo vệ trong đức tin của người Công giáo.
- ĐỐI THOẠI VỚI AI, VÀ DƯỚI DANH NGHĨA NÀO?
Có một điều cần nhìn nhận thẳng thắn: tại Việt Nam, ranh giới giữa sinh hoạt tôn giáo và sinh hoạt chính trị đôi khi không dễ phân định. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, theo Điều 9 Hiến pháp đã được sửa đổi năm 2025, là một bộ phận của hệ thống chính trị và do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Đây là quy định được ghi rõ trong văn bản pháp luật Việt Nam. Do đó, khi một tổ chức tôn giáo tham gia những hoạt động do Mặt trận tổ chức, phối hợp hoặc bảo trợ, người tín hữu có quyền đặt câu hỏi về tính độc lập của hoạt động ấy. Không thể cứ viện dẫn hai chữ “đại đoàn kết” để miễn trừ mọi chất vấn. Đoàn kết không phải là phục tùng. Hòa hợp không phải là im lặng trước bất công. Đối thoại không phải là từ bỏ quyền phản biện. Và càng không thể biến các chức sắc tôn giáo thành những nhân vật trang trí cho một chương trình chính trị. Điều đáng lo ngại không phải là một giám mục gặp gỡ đại diện chính quyền, mà là liệu vị giám mục ấy có còn đủ tự do để nói lên sự thật khi quyền lợi của người dân và quyền tự do tôn giáo bị xâm phạm hay không. Một Giáo hội trưởng thành phải có khả năng đối thoại với mọi quyền lực, nhưng không thuộc về bất kỳ quyền lực trần thế nào.
- MỘT TIÊU CHUẨN CHO CẢ HOA KỲ VÀ VIỆT NAM
Sự kiện các giám mục Hoa Kỳ cầu nguyện với Tổng thống Donald Trump ngày 22/10/2026 là một phép so sánh đáng suy ngẫm. Các giám mục có quyền cầu nguyện cho Tổng thống, cũng như có quyền phê bình những chính sách của chính quyền nếu chúng đi ngược lại giáo huấn Công giáo. Việc Tổng Giám mục Jeffrey Grob và Giám mục William Joensen bày tỏ tiếc nuối không có nghĩa các vị từ bỏ quyền cầu nguyện cho Tổng thống. Các vị phản đối việc biến hình ảnh cầu nguyện thành công cụ quảng bá chính trị. Vậy tại sao chúng ta không đặt cùng một tiêu chuẩn cho Giáo hội tại Việt Nam? Nếu các giám mục Hoa Kỳ cần bảo vệ sự độc lập của Giáo hội trước nguy cơ bị chính quyền sử dụng hình ảnh tôn giáo cho mục đích đảng phái, thì các giám mục Việt Nam càng phải có trách nhiệm bảo vệ sự độc lập ấy trong một thể chế mà Đảng Cộng sản giữ vai trò lãnh đạo hệ thống chính trị. Không thể chỉ phê bình Giáo hội Hoa Kỳ khi có nguy cơ bị MAGA hóa, nhưng lại không dám chất vấn nguy cơ chính trị hóa các tổ chức tôn giáo tại Việt Nam. Không phải mọi cuộc gặp gỡ với chính quyền đều là sự lệ thuộc. Tuy nhiên “ giao thoa” với những tôn giáo công cụ của Đảng là điều khó chấp nhận. Cần đánh giá là bản chất, mục đích, mức độ độc lập và hệ quả của từng hoạt động. Một tiêu chuẩn đạo đức, một tiêu chuẩn thần học và một tiêu chuẩn độc lập cho Giáo hội, dù ở Washington hay Sài Gòn. (9)
- KẾT LUẬN BỔ SUNG: ĐỪNG ĐỂ GIÁO HỘI TRỞ THÀNH MỘT PHẦN CỦA CƠ CHẾ QUYỀN LỰC
Giáo hội Công giáo Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn lịch sử khó khăn. Các thế hệ tín hữu đã gìn giữ đức tin bằng sự hy sinh, lòng can đảm và lòng trung thành với Đức Kitô. Những hy sinh ấy không thể chỉ được nhắc lại trong các dịp kỷ niệm, trong những bài diễn văn hay các cuộc hội nghị liên tôn. Chúng phải được tiếp nối bằng một Giáo hội có bản lĩnh, có tự do và có khả năng bảo vệ sự thật. Chúng ta không cần một Giáo hội đối đầu với chính quyền chỉ để chứng minh sự độc lập. Nhưng chúng ta càng không cần một Giáo hội chỉ biết tìm kiếm sự thuận lợi bằng cách tránh né những vấn đề căn bản của công lý và tự do tôn giáo. Chúng ta cần những vị mục tử dám nói sự thật, những linh mục trung thành với Tin Mừng và những tu sĩ hiểu rõ căn tính đời sống thánh hiến của mình. Bởi vì, Giáo hội không được thành lập để phục vụ một chế độ chính trị. Giáo hội được sai đi để phục vụ Thiên Chúa và nhân loại. Đức tin không giao thoa để bị hòa tan. Trí huệ không phải là cái cớ để đánh đồng các chân lý tôn giáo. Đối thoại không phải là con đường dẫn đến sự lệ thuộc. Và trên hết, người Công giáo không thể quên lời tuyên xưng của mình: “Thầy là Đường, là Sự Thật và là Sự Sống” (Ga 14,6).
VINH SƠN LIÊM 30/10/202
Chú thích:
- https://www.facebook.com/share/p/1BiBUdfVWr/
- Bản tin Hội ngộ Liên tôn XVI (29/10/2026) https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/hoi-ngo-lien-ton-lan-thu-xvi-tai-tong-giao-phan-sai-gon-duc-tin-giao-thoa-tri-hue
- A USCIRF report on State-Controlled Religion and Religious Freedom in Vietnam
- Nostra Aetate, Vatican II (1965 Nền tảng đối thoại liên tôn ) https://vntaiwan.catholic.org.tw/vatican2/aetate.htm
- Dominus lesus (2000). https://giaophandalat.com/dominus-jesus.html
- Cr 10,14–22( Thư 1 gửi tín hữu Côrintô. Thánh Phaolô đang cảnh báo cộng đoàn về việc tham dự các bữa tiệc hiến tế thần tượng ngoại giáo)
- Không gian HCM tại nhà thờ chính toà Phú Cường https://www.facebook.com/share/p/1Lm6J5hopv/
- https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/dong-trach-nhiem-on-goi-ca-nhan-va-phan-dinh-dac-sung-54352
- A Journey of Hope (16/09/2026, Bộ GL &ĐT). Hướng dẫn mới về đối thoại liên tôn, lòng trung thành với căn tính Kitô giáo. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_ddf_doc_20260916_nota-cammino-speranza_en.html